Türkiye’nin Mutlak ve Göreceli Konumu

Türkiye’nin Mutlak ve Göreceli Konumu
Türkiye’nin coğrafi konumunu Mutlak (Matematik) Konum ve Göreceli (Özel) Konum olmak üzere iki başlık altında inceleyeceğiz. Bir yerin yerküre üzerinde bulunduğu yere o yerin coğrafi konumu olarak adlandırılır.
İlk olarak sizlere Türkiye’nin mutlak konumu, diğer adıyla matematiksel konumu hakkında bilgi vereceğiz. Bir yerin başlangıç meridyenine ve ekvatora olan uzaklığının derece ve açı cinsinden ifadesine mutlak konum denir. Ayrıca bir yer hakkında derece ve açı cinsinden elde edilen bilgi aynı zamanda o yerin coğrafi koordinatları anlamına gelir. Yurdumuzun mutlak konumu ve koordinatları denildiğinde ülkemizin hangi meridyen ve paraleller arasında olduğu akla gelmelidir. Yurdumuz 36-42 kuzey paralelleri ile 26-45 doğu meridyenleri arasında yer almaktadır. Kuzey yarım kürede bulunan ülkemiz, başlangıç meridyeninin doğusunda yer alır. Ülkemiz ne kuzey kutbuna ne de ekvatora çok yakındır. Orta kuşakta yer alır. Ilıman karakterli bir havaya sahiptir.
Türkiye’nin Mutlak ve Göreceli Konumu
Şimdi gelin Türkiye’nin matematik konumunun sonuçları hakkında bilgi verelim. Ülkemizin kuzeyi ve güneyi arasında 6 paralel vardır. Her bir paralel arasındaki mesafe 111 km olduğuna göre ülkemizin kuzeyi ve güneyi arasındaki kuş uçuşu mesafe 666 kilometredir. Ayrıca doğu batı yönünde baktığımızda ülkemiz üzerinden 19 meridyen yayı geçer. Her bir meridyen arasında 4 dakikalık bir zaman farkı olduğuna göre ülkemizin doğusu ve batısı arasında 76 dakikalık bir yerel saat farkı vardır. Örneğin ramazan ayında Türkiye’nin en doğusunda akşam iftar yapan bir insan en batıda bulunan bir insandan 76 dakika daha önce iftar yapmış olur. Ülkemiz 2. ve 3. saat dilimleri üzerinde bulunur.
Ülkemizin kuzey yarım kürede bulunmasına bağlı olarak kuzeye gittikçe geceler ile gündüzler arasındaki zaman farkı artar. Ayrıca güneye doğru güneş ışınları daha dik açıyla gelir. Bu nedenle ülkemizin güney kesimleri daha sıcaktır. Ayrıca denizlerin tuzluluk oranında güneye doğru artış görülür. Bu nedenle Akdeniz, Karadeniz’e göre daha tuzludur. Kalıcı kar sınırı kuzeye gidildikçe daha aşağı seviyelere iner. Bu arada ülkemizde yerleşme, tarım ve orman kuzey kesimlerde deniz seviyelerine daha yakındır. Ülkemiz kutup noktasına çok yakın olmadığından fiyort ve skyer kıyı tiplerini görmek mümkün değildir. Çünkü bu kıyı tipleri buzul etkisinin fazla olduğu coğrafyalarda görülür. Kuzeye doğru gidildikçe çizgisel hızda azalma görülürken tan süresinde artış görülür. Türkiye’nin bulunduğu yarım küre nedeniyle kuzeyden esen rüzgarlar havayı soğutma özelliğine sahiptir, tam tersi olarak güneyden esen rüzgarlar havayı ısıtır ve özellikle yazın ülkemizde bunaltıcı bir hava yaratır. Bu arada güneye bakan yamaçlar kuzeye bakan yamaçlarından daha sıcaktır. Biz buna bakı etkisi diyoruz. Mutlak konuma bağlı olarak kuzeye doğru gittiğimizde cisimlerin gölge boyları daha uzundur ve öğlen vaktinde gölge hep kuzey yönündedir ve güneş ışınları hiçbir zaman dik açıyla gelmez. Kış aylarında kuzeyde 15 saat süren geceyi ve yazın 15 saat süren gündüzü yaşamak mümkündür. Ülkemizde 21 Haziranda yaz mevsimi başlarken 21 Aralıkta kış mevsimi başlar. Türkiye’de dört mevsimi belirgin olarak görmek mümkündür. Cephesel yağışlar, batı rüzgarları etkisi altındadır. Türkiye’nin en uç noktaları hakkında da kısa bir bilgi verelim, ülkemizin en kuzeyinde Sinop İnceburun, en güneyinde Hatay Topraktutan, en doğusunda Iğdır Dilucu ve en batısında Gökçeada Avlaka Burnu bulunur.
Şimdi Türkiye’nin Göreceli (Özel) Konumu hakkında bilgi vermeye çalışalım. Ülkemizin hangi ülkelere komşu olduğu, hangi denizlere kıyısı olduğu, önemli yollar üzerinde bulunup bulunmaması, hangi kıtalar üzerinde bulunduğu gibi ifadeler özel konum ile ilgilidir. Bir yerin kendine has ve onu diğer yerlerden özellikleri özel konum olarak adlandırılır.
Türkiye Asya ve Avrupa kıtalarının kesiştiği yerdedir. Afrika kıtasını da hesaba katarsak üç kıtanın ortasında yer alır. Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz ile çevrili bir yarımadadır. İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahiptir. Bu boğazlar dünya ticaretinde önemli su yollarından biridir. Asya ve Avrupa arasında geçiş ülkesidir ve köprü konumundadır. Doğuda petrol kaynaklarına sahip ülkeler ve batısında petrole ihtiyaç duyan ülkeler arasında yer alan bir enerji koridorunda bulunmaktayız. Doğalgaz ve petrol boru hatları ülkemizden geçer. Yeraltı ve yerüstü kaynakları bakımından şanslı bir ülkedir. Türkiye Alp-Himalaya kıvrımları üzerinde yer alır. Yükseklik batıdan doğuya doğru artar. Komşularımız arasında Yunanistan, Bulgaristan, Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan (Nahçivan), İran, Irak ve Suriye bulunur.
Ülkemizde ortalama yükselti 1132 metre olarak hesaplanmıştır. Bu verilere göre ülkemizde genel olarak dağlık bir ülkedir ve kısa mesafelerde yer şekilleri değişiklik gösterebilir. Bu nedenle kıyı kesimler ve iç kesimler arasında hem iklim hem de bitki örtüsü farklılıkları yaşanır. İklim değişiklikleri tarım ürünleri çeşidini de etkiler. Karadeniz ve Akdeniz bölgelerinde dağlar denize paralel uzanırken Ege’de dik uzanır ve bu nedenle Ege kıyıları daha girintili çıkıntılıdır. Pek çok kültür ve medeniyete sahip, eşsiz doğal ve tarihi güzelliklere sahip ülkemize gereken değeri vermek, kıymetini anlamak ve gelecek nesillere bu emanet vatanı taşımak hepimizin vatandaşlık sorumluluğudur.

1 Yorum

Yorum Ekle

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.