Toprak Nasıl Oluşur?

Toprak Nasıl Oluşur?
Toprağın nasıl oluştuğunu merak edeniniz var mı? Üzerinde yaşadığımız, yiyeceklerimizi yetiştirdiğimiz, insanlar ve diğer canlılar için besin kaynağı olan toprak oluşumu için çok uzun yıllar gerekmektedir. Her yıl yağışlar sonucu ırmaklardan denizlerimize önemli miktarda toprak akıp gitmektedir.
Toprağın oluşumunda etkili olan bazı faktörler bulunur. Bu faktörleri iklim, anakaya, yeryüzü şekilleri, biyotik faktörler ve zaman olarak sıralayabiliriz. toprak Toprağın oluşumunu anlamak için oluşumunda etkili olan faktörleri öğrenmek gerekir. Toprağın oluşumunda önemli olan ilk faktör iklimdir. Özellikle yağış ve sıcaklık fiziksel ve kimyasal parçalanmalara yol açar ve kayaçların ufalanmasına neden olur. Bunun tam dersi olarak eğer bir yerde yağış yoksa ve kuraklık görülüyorsa toprak oluşumu oldukça yavaştır. Çünkü böyle yerlerde kimyasal çözünme yetersizdir. Kurak bölgelerde bir de bitki örtüsü zayıf olduğu için toprak organik madde yönünden yetersizdir. Diğer yandan kuraklık topraktaki tuz miktarını etkiler. Kurak olan yerlerde yağış azlığından dolayı toprak yıkanmaz, buna bağlı olarak tuz ve kireç toprağın üstünde birikir. Kimyasal ayrışmanın fazla olduğu yerde toprak oluşumu hızlıdır bu da ancak yağışın fazla olduğu nemli iklime sahip yerlerde görülür. Bu arada, bir yerin aşırı yağışlı iklime sahip olması toprağın kalitesini etkiler. Aşırı yağışlı yerlerde başta tuz ve kireç olmak üzere toprağın kaliteli olması sağlayan organik maddeler, yağmurla birlikte toprağın alt katmanlarına taşınır. Bu nedenle yağış miktarı fazla olan yerlerde toprak kalitesi düşüktür.
Toprağın oluştuğu anakaya, toprağın oluşmasını etkiler. Bir yerde bulunan kayaçlar çok sert ve dirençli ise ayrışma da o ölçüde yavaş olur. Böyle yerlerde toprağın oluşumu uzun yıllar alır.
Tabiki her coğrafyada anakayalar aynı özelliğe sahip değildir. Bazı yerlerde bazalt, mermer gibi sert kayaçlar bulunurken bazı yerlerde daha kolay ayrışan ve parçalanan volkan külü ve kum bulunur. Anakaya hangi renk, gözenek ve mineral yapısına sahipse toprak da aynı özelliklere sahip olur. Toprak çeşitlerinin oluşumunda anakayaların yapısı etkilidir. Killi, kireçli ve kumlu özelliğe sahip anakayalardan aynı özelliği içinde barındıran topraklar oluşur. Örneğin anakaya bazalt türünde ise burada oluşan topraklar fazla miktarda besine sahiptir, kalkerli arazide oluşan topraklar ise kireç miktarı bakımından zengindir.
Toprağın oluşumunda etkili olan diğer bir faktör de yeryüzü şekilleridir. Örneğin yükseklik artıkça sıcaklık azalır. Hatta bazı coğrafyalarda yükselti arttıkça yağış miktarında da artış görülür. Bu bölgelerde bitkiler kuşaklar halinde sıralanır. Farklı yükselti aralığında farklı bitki türlerini görmek mümkündür. Buna bağlı olarak farklı yükselti aralıklarında farklı özellikte toprak oluşur.
Eğimli arazilerde toprak daha fazla dış kuvvetlere maruz kalır. Bu nedenle toprak kolay bir şekilde başka yerlere taşınır. Sonuç olarak eğimi fazla olan yerlerde toprak kalınlığı incedir, eğimi az olan yerlerde kalınlık fazladır. Hatta arazinin hangi yöne eğimli olduğu da önemlidir. Çünkü bakı faktörü bir yerde direkt olarak yağış, sıcaklık, nem ve iklime direkt olarak etki eder. Mesela kuzey yarımkürede güneye bakan yamaçlarda sıcaklık ve buharlaşma fazladır. Ayrıca dağların denize bakan yamaçlarına daha fazla yağış düşer. Bu yerlerde toprak fazlaca yıkanır, bitki örtüsü ve organik madde yönden zengindir. Karadeniz bölgesinde dağların denize bakan yamaçlarındaki topraklar buna en güzel örnektir.
Toprak oluşumunda biyotik faktörler de etkilidir. Biyotik faktörlerden kasıt, toprakta yaşayan bitkilerdir. Bitkiler toprak oluşumunda görev alan canlılar olarak bitmek bilmeyen bir faaliyet içindedirler. Bitkiler yılın belli dönemlerinde yapraklarını döker, ayrıca rüzgar ve yağış etkisiyle bitkilerin yaprak ve meyveleri toprağa düşer, zamanla bitkilere ait bu parçalar toprağa karışarak organik madde bakımından toprağın zengin hale gelmesini sağlar. Özellikle ağaçlar erozyonu önler ve toprağı korur, ayrıca bitkiler suyun düzenli miktarda toprağa karışmasına yardımcı olur, kaya çatlaklarında büyüyen bitkiler, gelişirken köklerinden çıkan asitler sayesinde kayanın parçalanmasına neden olur. Bu özellikleri sayesinde bitkiler toprak oluşumuna hizmet eden canlı varlıklardır.
Toprak içindeki mikroorganizmalar bitkilere benzer bir şekilde toprak oluşumuna katkı sağlar. Mikroorganizmalar toprağa karışan bitkilere ve hayvanlar ait parçaları ayrıştırır. Bu maddeler mikroorganizmalar sayesinde organik maddelere dönüşerek toprağın kalitesi artar. Yaşam alanı toprak olan fare, köstebek, tavşan, solucan gibi canlılar toprağı hem havalandırır hem de karıştırır. Doğal yaşam zincirinin bir parçası olan bu canlılar bilmeden de olsa toprak oluşumunda etkilidir.
Toprak oluşumu uzun soluklu bir süreçtir, anakayanın çözünmesi için uygun iklim şartları, çözünmeye yardımcı olacak bitki ve canlılar mutlaka gereklidir. Şartlar ne kadar elverişli olursa olsun 50 santimetre kalınlığında bir toprağın oluşması için 25 bin yıl gibi akıl almaz bir süre gerekir. Bu nedenle özellikle ekilebilir arazilere mutlaka sahip çıkmak, ağaçlandırma başta olmak üzere gereken çalışmaları yapmak, insanları bu konuda eğitip bilinçlendirmek bize düşen görevlerdir.

Yorum Ekle

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.