SANAYİ BİTKİSİ NEDİR?

SANAYİ BİTKİSİ NEDİR?
Tarım, halkın hem besin ihtiyacını karşılayan hem de fabrikalara ham madde olan, sanayiye can veren önemli bir sektördür. Dünyadaki bütün ülkeler tarımda verim elde edip gelir sağlamak amacıyla ciddi yatırımlar yapmaktadır. Tarım ürünleri arasında sanayi bitkileri en çok tercih edilen ürünlerdir. Peki sanayi bitkisi nedir ve sanayi bitkileri nelerdir?
Fabrikalarda işlenerek yeni ürünler elde edilen bitkilere sanayi bitkisi denir. Örneğin pamuktan fabrikalarda iplik üretilir ardından kumaş ve elbise yapımına kadar giden bir serüveni vardır. Şimdi gelin sanayi bitkilerine örnekler vererek bunların neler olduğunu açıklayalım.
Bahsedeceğim ilk sanayi bitkisi tütün. Tütün genellikle kıraç arazilerin olduğu karasal iklime daha yatkın bir üründür. sanayi bitkileri Ekildikten sonra ilk dönemlerde su isteyen tütün olgunlaşma döneminde yağmursuz, kurak günlere ihtiyaç duyar. Aslında ülkemizdeki bütün bölgeler tütün için uygundur. Fakat tütün kalitesini yüksek tutmak amacıyla yetiştirilen bölgelerde devlet tarafından sınırlandırma yapılmıştır. Ülkemizde en çok Ege bölgesinde yetiştirilir. Daha sonra Güneydoğu Anadolu ve Karadeniz bölgeleri tütünün en çok yetiştirildiği bölgelerdir. Sigara ve kolonya sanayisinde ham madde olarak kullanılır.
Diğer bir sanayi bitkisi şeker pancarıdır. Ülkemizde şeker pancarı tarımı cumhuriyetin ilk yıllarında 1925’te Uşak ilimizde başlamıştır. Bunu takiben ilk şeker fabrikası 1926 yılında Uşak’ta faaliyete girmiştir. Tarladan söküldükten sonra uzun süre bozulmadan dayanması zordur bu nedenle genellikle tarımı yapılan yerlerde şeker fabrikaları açılmaktadır. Ülkemizde yetişme alanı en geniş tarım ürünlerinden biridir. Sulama yapılan her yerde yetişir. Ancak şeker pancarı üretiminde İç Anadolu ilk sıradadır. Kıyı bölgelerinde geliri yüksek diğer tarım ürünleri tercih edildiğinden kıyılarda tarımı pek yapılmaz. Fabrikalarda şeker üretiminde kullanılan şeker pancarının kalan küspesi hayvan yemi olarak kullanılır. Bu nedenle şeker pancarı yetiştirilen yerlerde besi hayvancılığı yaygındır.
Sanayi bitkileri arasında en değerli olanı pamuktur. İplik ve kumaş üretimi için en temel ham maddedir. Tekstil ürünlerinin ana maddesidir. Pamuk, yaz yağışı istemeyen sıcak yerlerde yetişir. Alüvyal topraklarda verimi daha yüksektir. Sulama yetişme döneminde su isteyen bu bitki ülkemizde Gap sayesinde en çok Güneydoğu Anadolu bölgesinde yetişir. Bu bölgeyi Ege ve Akdeniz takip eder. Adana’da pamuk üretimi yaygındır. Doğu Anadolu bölgesinde etrafı dağlarla çevrili ılıman olan Iğdır’da da pamuk yetiştirilir.
Ana vatanı güneydoğu Asya olan çay, ülkemizde bir tek Rize ve çevresinde yetiştirilir. Her mevsim bol yağış alan ve kışın da ılıman bir havaya sahip bu ilimiz çay tarımı için en uygun yerdir. Çay fabrikalarında işlenen çay paket çay ve poşet çay olarak pazarlanır. Son yıllarda “ice tea” olarak adlandırılan soğuk çay içecek sektörü de çayın kullanıldığı diğer önemli bir sektördür. Osmanlı Devleti zamanında Anadolu’da çay yetiştirilmezdi. Cumhuriyetin ilanından sonra yapılan araştırmalar sonucu Rize’de yetiştirilebileği tespit edilmiştir.
Diğer önemli sanayi bitkisi zeytindir. Zeytin Akdeniz ikliminde yetişen bir tarım ürünüdür. Ancak Akdeniz bölgesinde tarımdan daha fazla gelir elde etmek isteyen halk başka ürünlere yöneldiğinden en fazla Ege bölgesinde zeytin yetiştirilir. Kıyı Ege’de zeytin üretenlerin sayısı bir hayli fazladır i. Bu bölgeyi ikinci sırada Güney Marmara takip eder. Gemlik, zeytini ile ünlenen bir şehir haline gelmiştir. Antalya ilimizde de üretimi yaygındır. Zeytinin verimi her yıl aynı değildir. Genellikle rekolte bir yıl yüksek bir yıl azdır. Zeytin üretiminde dünyada dördüncü sıradayız. Akdeniz kıyısında bulunan İtalya, İspanya ve Yunanistan önemli rakiplerimizdir. Zeytin yağı ve sabun üretiminin ham maddesi olan zeytin, Akdeniz mutfağının vazgeçilmez tatları arasındadır.
Sanayi bitkisi olarak satabileceğimiz diğer bir ürün ayçiçeğidir. Doğu Karadeniz haricinde her yerde ve özellikle Marmara bölgesinin Trakya kesiminde önemli miktarda ayçiçeği yetiştirilir. Diğer adı günebakan olan ayçiçeği yağ sanayisi için gerekli bir tarım ürünüdür. Ayçiçeğinin ülkemizde çerez olarak da kullanımı yaygındır.
Afyon, Uşak, Kütahya, Denizli çevresinde üretimi yaygın olan diğer bir sanayi bitkisi haşhaşdır. Uyuşturucu imalatında da kullanıldığı için üretimi devlet denetimi altındadır. Ameliyatlar için narkoz üretiminde kullanılan haşhaş, gıda sektöründe de kullanılmaktadır.
Adını belki de pek duymadığınız diğer bir sanayi bitkisi keten ve kenevirdir. Genellikle ikisi birden anılsa da farklı bitkilerdir. Keten bezir yağı yapımında, boya sanayisinde kullanılır. Ayrıca kot ve keten kumaşı imalatında da ketenden faydalanılır. Ketenin büyük kısmı Marmara Bölgesi’nde üretilir.
Halat, paspas ve çuval yapımında kullanılan kenevirin bir türü olan hint kenevirinden uyuşturucu elden edildiği için kenevirin tarımı devlet kontrolündedir. Kenevir ülkemizde Batı Karadeniz’de üretilir.
Diğer bir sanayi bitkisi buğdaydır, en çok İç Anadolu bölgesinde yetiştirilen buğday, makarna, un ve bisküvi sanayisinde kullanılır. Buğday, un ve ekmek yapımında kullanıldığı için en temel besin maddesidir.
Bunlardan başka sanayi bitkisi olarak soya fasulyesi ve susamdan bahsetmek gerekir. Soya yağının ham maddesi olan soya fasülyesi ilk defa ekildiği 1982 yılında en çok Ordu-Giresun çevresinde yetiştirilirdi. Ancak daha sonra Akdeniz bölgesi soya fasülyesi üretiminde birinci sıraya yükselmiştir.
Yağ ve helva üretiminde kullanılan susam sıcak iklimi sevdiği için en çok Güneydoğu Anadolu, Akdeniz ve Ege Bölgelerinde yetiştirilir.
Son olarak fındıktan bahsedelim. Fındık en çok Ordu, Giresun ve Düzce çevrelerinde yetiştirilir. Yağ ve çikolata sanayisinde ham madde olan fındık, fabrikalarda kırılır ve kabuğundan sobalarda yakacak olarak faydalanılır.

Yorum Ekle

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.