Coğrafyanın Konusu ve Bölümleri

Coğrafyanın Konusu ve Bölümleri
Coğrafya denilince aklınıza ilk olarak ne geliyor? Coğrafya denilince kimi insanın aklına dağlar, denizler, akarsular ve bölgeler kimilerinin aklına başkentler, ülke sınırları ve iklim gelir. Bu saydıklarımız coğrafyanın içinde yer alan konu başlıklarından bazılarıdır ve bunlar coğrafyayı açıklamak ve tanımı için yeterli olmaz. Coğrafya geniş kapsamlı bir sosyal bilimdir. Coğrafya Önce coğrafyanın kelime olarak anlamını bir inceleyelim. Coğrafya, Yunanca kökenli bir kelimedir. Géo (jeo) ve graphien (grafeyin) kelimelerinin bir araya gelmesiyle oluşmuş bir kelimedir. Géographien (jeografeyin) kelimesi Yunanca yerin tasviri anlamına gelir. Bu kelimeyi tarihte ilk defa Eratosthenes (Eratostens) kullanmıştır, bu yönüyle kendisi coğrafyanın isim babası olarak da adlandırılır. İslam ülkelerinde ise bu kelime ilk olarak 12. yüzyılda “cugrafi ya” şeklinde kullanılmıştır. İslam bilim dünyasının ardından 15. yüzyıla gelindiğinde Fatih döneminden itibaren Türkçe kelimeler arasına girmeye başlayan coğrafya terimi doğal ortam ile insanlar arasındaki ilişkileri ve bunun sonuçlarını inceleyen bir bilim dalı olarak tasvir edilmeye başlanmıştır.
Coğrafya sadece doğayı incelemez, insanın bulunduğu yer ve bu yerin insanlar üzerindeki etkisini inceler. İnsanoğlu belli bir mekanda yaşar, bu mekan onun her türlü faaliyetini etkiler. Canlı ve cansız varlıklarla dolu yaşam alanlarının insan karakterine bile etki ettiğini göz ardı etmemeliyiz. Coğrafyanın geniş bir inceleme alanı olduğu için pek çok bilim arasında köprü görevi görür.
Peki coğrafyanın bölümleri nelerdir?
Coğrafyanın fiziki coğrafya, beşerî ve ekonomik coğrafya, bölgesel (mevzii, yerel) coğrafya olmak üzere toplam üç bölümü vardır. Bu bölümler de kendi içlerinde çeşitli dallara ayrılır.
İlk olarak fiziki coğrafyanın dallarını inceleyelim. Fiziki coğrafya doğal sistem içindeki coğrafi olayları inceleyen bir daldır. Fiziki coğrafyanın bölümleri nelerdir?
Yeryüzü Şekilleri Bilimi-Jeomorfoloji:
Yeryüzü şekillerinin nasıl oluştuğu, oluşumunda etkili olan iç ve dış kuvvetler, yerşekillerinin (dağların, ovaların, platoların…) dağılışı jeomorfolojinin inceleme alanına girmektedir.
İklim Bilimi-Klimatoloji: Adından da anlaşılacağı üzere klimatoloji iklim bilimidir. Yeryüzünde görülen iklimler ve bu iklimlerin oluşum nedenleri klimatolojinin inceleme alanıdır. Ayrıca iklim elemanları dediğimiz rüzgar, yağış, nem, basınç ve sıcaklığın dağılışı ve etkileri klimatolojinin araştırma konusudur.
Sular Coğrafyası-Hidrografya: Dünya üzerinde bulunan denizler, göller, akarsular ve okyanuslar ile yer altı suları hidrografya biliminin incelediği konulardır.
Canlılar Coğrafyası-Biyocoğrafya: İnsanlar dışındaki canlı varlıklar biyocoğrafyanın inceleme alanına giren konulardır. Hayvanlar ve bitkiler ile bunların dünya üzerindeki dağılışı ve bu dağılışı etkileyen sebepler biyocoğrafya tarafından ele alınır.
Toprak Coğrafyası: Yerküre üzerinde bulunan toprakların dağılışını ve özelliklerini inceleyerek bizlere katkı sağlar.
Doğal Afetler Coğrafyası: Dünyada meydana gelen doğal afetlerin dağılışını, doğal afetlerin oluşum nedenlerini, insanlara etkilerini ve özelliklerini inceleyen bir daldır.
Kartografya: Haritaların yapılışı ve haritalardan yararlanma gibi konularda araştırma yaparak bizlere haritaların daha yararlı bir şekilde kullanılması için bilgiler sunar. Bu bilim alanı matematik coğrafyaya bağlıdır. Matematik coğrafya, yerkürenin şeklini, boyutlarını ve güneş sitemizdeki yer ve hareketlerini araştırır.
İkinci olarak açıklayacağımız coğrafyanın diğer bir bölümü Beşerî ve Ekonomik Coğrafya.
Beşeri ve Ekonomik Coğrafya insanın bulunduğu doğal düzen içinde yaptığı faaliyetleri konu edinir. Beşeri ve Ekonomik Coğrafya çeşitli alanlara ayrılır. Şimdi gelin Beşeri ve Ekonomik coğrafyanın dallarını inceleyelim.
Nüfus Coğrafyası: Nüfusa ait özellikleri inceleyerek bizlere bilgiler sunar. Yaş ve cinsiyet, kır, kent nüfusu, nüfus yoğunluğu ve eğitim özellikleri başta olmak üzere nüfusun sektörlere göre dağılımı gibi konular nüfus coğrafyasının konusudur. Son yıllarda artan nüfusa bağlı olarak yapılacak olan yatırım ve projelerin planlanması amacıyla insanların bu alana ilgisi daha da artmıştır.
Yerleşme Coğrafyası: Nüfusun hızla artması beraberinde insanların yerleşme ve sağlıklı bir çevrede yaşama sorunlarını da beraberinde getirmiştir. Yaşanılan doğal ortam hiç şüphesiz insanın yerleşme tipini etkiler. İşte yerleşme coğrafyası yerleşme ve yerleşmeye etki eden faktörleri inceler. Nüfusun yoğunluğunun bir yerde fazla ya da seyrek olması, bunun nedenleri nüfus coğrafyasının konuları arasındadır.
Kültürel Coğrafya: İnsanları kültürel yönden ele alır. Yeryüzüne dağılan kültürler ve bunların insan hayatını nasıl etkilediği gibi konular kültürel coğrafyanın araştırma alanlarıdır.
Siyasi Coğrafya: Siyasi olayların gerçekleştiği yer ile ilgili bağlarını ve sebeplerini ele alır. Siyasi olayların meydana gelmesinde olayın gerçekleştiği mekanın önemli etkisi vardır.
Tarihî Coğrafya: Tarihte coğrafyanın gelişimi hakkında incelemeler yapar.
Ziraat-Tarım Coğrafyası: Yeryüzündeki tarımsal faaliyetleri, hayvancılık ve balıkçılığın dağılışını, bu tür ekonomik faaliyetler üzerinde etkili olan faktörleri inceler.
Sanayi Coğrafyası: Sanayi üzerinde etkili olan yerşekilleri, ham madde, ulaşım ve iklim gibi faktörleri inceler. Ayrıca sanayinin yeryüzüne dağılışı da sanayi coğrafyasının konuları arasındadır.
Ulaşım Coğrafyası: Ulaşım konusunda araştırmalar yapar. Ulaşım türleri ve ulaşımı etkileyen etmenler ile ulaşım ağlarının yeryüzüne dağılışı ulaşım coğrafyasının alanına girer.
Enerji Coğrafyası: Enerji kaynaklarının oluşum aşamasını, dünya üzerinde dağılışı ve kullanılan enerjinin özelliklerini inceler.
Ticaret Coğrafyası: Ticaretle ilgili coğrafi olayları ve bu olayların özelliklerini, dağılışını ve nedenlerini inceleyerek ticaret hakkında bizlere geniş bilgiler sunar.
Turizm Coğrafyası: Turizm faaliyetlerine etki eden faktörleri, turizmin özelliklerini ve dağılışını inceler.
Sağlık Coğrafyası: Hastalıkların yeryüzünde dağılışını ve oluşum nedenlerini araştırır.
Son olarak coğrafyanın üçüncü bölümü olan Bölgesel (Mevzii, Yerel) Coğrafya hakkında bilgi verelim.
Bölgeler Coğrafyası yeryüzündeki bir ülke ya da bölgenin coğrafi özelliklerini inceleyerek coğrafya bilimine katkı sağlar.
Ülkeler Coğrafyası: Adından da anlaşılacağı üzere ülkelerin fiziki, beşerî ve ekonomik coğrafi özelliklerini araştırır.
Kıtalar Coğrafyası: Yeryüzündeki kıtaların fiziki, beşerî ve ekonomik özelliklerini inceleyerek bizleri aydınlatır.

Yorum Ekle

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.